จำเป็นไหม? อัลตราซาวนด์ทารกในครรภ์บ่อย ๆ และต้องทำแบบกี่มิติถึงจะดีที่สุด

แม่ตั้งครรภ์ไม่จำเป็นต้องอัลตาราซาวนด์บ่อย ตลอดการตั้งครรภ์อาจทำแค่ 3-5 ครั้ง เพื่อตรวจสุขภาพ ตรวจเพศ หรือตรวจก่อนคลอด 

ทำไมคนท้องต้องอัลตราซาวนด์ดูทารกในครรภ์ 

การตรวจอัลตราซาวนด์ทารกในครรภ์ไม่ได้มีจุดประสงค์เพียงเพื่อให้ทราบเพศของทารกเท่านั้น แต่ยังมีประโยชน์ในทางการแพทย์มากมายเพื่อช่วยลดความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นระหว่างการตั้งครรภ์ เช่น

1. ทราบจำนวนทารก
2. ทราบกำหนดอายุครรภ์ที่แน่นอน ในกรณีหญิงตั้งครรภ์จำประจำเดือนครั้งสุดท้ายไม่ได้
3. วินิจฉัยความผิดปกติของทารกในครรภ์ โดยบางโรคอาจจำเป็นต้องยุติการตั้งครรภ์ บางโรคสามารถให้การรักษาทารกในครรภ์ได้ หรือช่วยในการวางแผนการดูแลรักษาหลังคลอด
4. ทราบตำแหน่งรก ปริมาณน้ำคร่ำ
5. ทราบความผิดปกติของมดลูก รังไข่
6. คาดคะเนน้ำหนักทารก ประเมินสุขภาพทารก ตรวจยืนยันท่าของทารกในครรภ์ ในกรณีที่แพทย์ตรวจร่างกายแล้วพบความผิดปกติ

ตรวจอัลตราซาวนด์ทำให้รู้ว่าลูกสุขภาพดี

การตรวจอัลตราซาวนด์มีขีดจำกัดในการวินิจฉัยเช่นเดียวกับการตรวจด้วยเครื่องมืออื่น ๆ ความถูกต้องแม่นยำขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่าง เช่น ชนิดของโรค ความผิดปกติของทารกเอง เป็นต้น

โดยโรคบางอย่างอาจเกิดขึ้นภายหลัง โรคบางอย่างวินิจฉัยได้ยากหรือไม่สามารถเห็นได้จากภาพอัลตราซาวนด์ ในบางกรณีภาพอัลตราซาวนด์เห็นไม่ชัด เช่น หญิงตั้งครรภ์หน้าท้องหนาทารกนอนคว่ำ อายุครรภ์น้อย เครื่องอัลตราซาวนด์ที่มีความละเอียดต่ำรวมไปถึงแพทย์ผู้ตรวจที่มีความชำนาญแตกต่างกัน

ควรอัลตราซาวนด์บ่อยแค่ไหน 

การตั้งครรภ์ปกติ แพทย์มักแนะนำให้ อัลตราซาวนด์ประมาณ 3–5 ครั้งตลอดการตั้งครรภ์ แต่จำนวนจริงอาจมากกว่านี้หากแพทย์ต้องติดตามเป็นพิเศษ

ช่วงต้นครรภ์ (ประมาณ 6–8 สัปดาห์)

• ยืนยันว่าตั้งครรภ์จริง
• ดูตำแหน่งตัวอ่อน (อยู่ในมดลูกหรือไม่)
• ตรวจการเต้นของหัวใจทารก
• ประเมินอายุครรภ์

ช่วงคัดกรองความผิดปกติ (11–13 สัปดาห์)

• ความหนาของต้นคอทารก (NT scan)
• ประเมินความเสี่ยงดาวน์ซินโดรม
• ดูโครงสร้างเบื้องต้นของทารก

ช่วงดูโครงสร้างทารก (18–22 สัปดาห์)

• สมอง
• หัวใจ
• กระดูกสันหลัง
• อวัยวะภายใน
• เพศของทารก

ช่วงไตรมาสสาม (28–32 สัปดาห์)

• การเจริญเติบโตของทารก
• ปริมาณน้ำคร่ำ
• ตำแหน่งรก
• การไหลเวียนเลือด

ก่อนคลอด (ประมาณ 36–38 สัปดาห์)

• ท่าของทารก
• น้ำหนักโดยประมาณ
• ความพร้อมในการคลอด

การตรวจอัลตราซาวนด์มีอันตรายต่อทารกในครรภ์หรือไม่

แม้ว่าการตรวจอัลตราซาวนด์โดยทั่วไปจะปลอดภัยต่อทารกในครรภ์ แต่แนะนำให้ทำเฉพาะเมื่อมีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์เท่านั้น นอกจากนี้ การตรวจอัลตราซาวนด์โดยไม่จำเป็นก็เป็นการสิ้นเปลือง

อัลตราซาวนด์ 2 มิติ 3 มิติ 4 มิติ กี่มิติถึงจะดีที่สุด

การตรวจอัลตราซานวด์ 2 มิติ ก็เพียงพอต่อการวินิจฉัยความผิดปกติดังกล่าวข้างต้น โดยควรตรวจอัลตราซาวด์ในช่วงอายุครรภ์ 18-22 สัปดาห์ หรือ อายุครรภ์ 4 เดือน

สำหรับการอัลตราซาวนด์ 3 มิติ และ 4 มิติ จะทำเฉพาะกรณีพบความผิดปกติจากการตรวจแบบ 2 มิติ และต้องการการวินิจฉัยเพิ่มเติมในบางโรคเท่านั้น

ปัจจุบันแม่ท้องนิยมอัลตราวซาวนด์ 3 มิติ และ 4 มิติ เพื่อดูพัฒนาการและหน้าตาของลูกในท้องอย่างชัดเจน หรือ แม้แต่อยากได้ภาพถ่ายอัลตราซาวนด์แบบ 4 มิติมาเป็นที่ระลึก แต่จริง ๆ หากลูกไม่มีอาหารผิดปกติที่แพทย์บ่งชี้ว่าต้องทำ ก็ไม่จำเป็นต้องทำ เนื่องจากมีราคาสูง

ขอขอบคุณข้อมูลจาก

รศ.พญ.เฟื่องลดา ทองประเสริฐ
คณะอนุกรรมการอนามัยแม่และเด็ก ราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์แห่งประเทศไทย