อ้วน ผอม และโลหิตจาง 3 โรคอันตรายที่เกิดจากอาหารและการกินของเด็ก

เด็กอ้วน ผอม และโลหิตจาง เป็นกลุ่มโรคและภาวะที่กำลังพบมาในประเทศไทย ซึ่งสาเหตุของปัญหามาจากอาหารและการกินเป็นหลัก หากไม่รีบดูแลรักษา จะกลายเป็นโรคในระยะยาว

เด็กอ้วน เด็กผอม เด็กเป็นโลหิตจาง พบบ่อยในเด็กอนุบาล

ข้อมูลสถิติด้านโภชนาการของเด็กไทยในปี 2568 - 2569 ระบุว่า "ภาระ*ความซ้ำซ้อนทางโภชนาการ" (Double Burden of Malnutrition) คือ การที่มีทั้งปัญหาอ้วนเกิน และขาดสารอาหารเกิดขึ้นพร้อมกัน

1. โรคอ้วน (Overweight/Obesity) พบประมาณ 13% – 15% โดยโรคอ้วนในเด็กไทยติดอันดับ 3 ของอาเซียน
   
   
2. น้ำหนักน้อยกว่าเกณฑ์ (Underweight) พบประมาณ 9% และมักพบควบคู่กับภาวะเตี้ยแคระแกร็น
   
   
3. โลหิตจาง (Anemia) พบประมาณ 33% – 50% ซึ่งพบมากในช่วงอายุ 0-5 ปี 

*ภาระ ในที่นี้หมายถึง ปัญหาหลัก ปัญหาสำคัญ

โรคอ้วนในเด็ก  

โรคอ้วนคือ ภาวะที่ไม่สมดุลระหว่างการได้รับพลังงาน และการใช้พลังงานของร่างกาย พูดง่าย ๆ คือ กินเยอะแต่ใช้พลังงานน้อย

สาเหตุของเด็กอ้วน

1. กินอาหารไม่ถูกต้อง เช่น การทานอาหารที่มีรสหวานจัด น้ำหวาน ชานม อาหารทอด ขนมกรุบกรอบ เป็นต้น 
   
   
2. พฤติกรรมเนือยนิ่ง เช่น นอนตลอดเวลา ใช้จอนานนั่งนาน ไม่ออกกำลังกาย เป็นต้น 
    
3. พันธุกรรม: หากพ่อหรือแม่มีภาวะอ้วน เด็กจะมีโอกาสอ้วนมากกว่าปกติ แต่พฤติกรรมการกินในครอบครัว (Family Habit) มักมีผลมากกว่าพันธุกรรมเพียงอย่างเดียว
   
   
4. การพักผ่อน: การนอนดึกหรือนอนไม่พอ ส่งผลต่อระบบฮอร์โมนที่ควบคุมความหิว ทำให้เด็กกินเก่งขึ้น

ผลกระทบจากความอ้วนในเด็ก

1. ร่างกายไม่แข็งแรง ถึงตัวจะใหญ่แต่ก็มีแรงน้อย ขยับตัวลำบาก เจ็บป่วยง่าย และอาจเป็นสาเหตุของโรคต่าง ๆ เมื่อโตขึ้น เช่น โรคอ้วน ความดันโลหิตสูง เบาหวาน โรคหัวใจ เป็นต้น

ลักษณะอาการและผลกระทบ

สำหรับสัญญาณเตือนว่าเจ้าหนูเสี่ยงต่อการเป็นโรคอ้วนหรือไม่ รูปร่างและน้ำหนักที่มากคงจะบ่งบอกชัดที่สุด แต่อาการแทรกซ้อนอื่นๆ สามารถเป็นสัญญาณได้ด้วยเช่นกัน คือ ปวดข้อเท้า เพราะข้อเท้าต้องรองรับน้ำหนักตัวที่มากจนเกินไป หรือมีอาการนอนกรน และหยุดหายใจขณะหลับ เพราะเด็กอ้วนจะมีท่อทางเดินหายใจแคบกว่าปกติ และเด็กที่เป็นโรคอ้วนจะเหนื่อยง่ายกว่าเด็กปกติอีกด้วยครับ

โรคอ้วน.... ‘ลดได้’ ‘กันได้’ ‘แก้ได้’

แม้จะเป็นโรคที่เกิดได้ง่ายและพบได้บ่อย เรามีเทคนิคเด็ดๆ สยบโรคอ้วน สามารถนำไปใช้ได้ทั้งกับเด็กอ้วน เด็กปกติ หรือแม้กระทั่งผู้ใหญ่ก็นำไปใช้ได้ครับ

• • • เลือกอาหารดีต่อสุขภาพ บริโภคให้เหมาะสมตาม ‘ธงโภชนาการ’ ที่จะบอกกลุ่มอาหารและสัดส่วนการกินอาหารในแต่ละกลุ่มอย่างเหมาะสม สังเกตได้ชัดเจนว่าฐานใหญ่ด้านบนเน้นให้กินปริมาณมากและปลายธงด้านล่างจะบอกให้กินแต่น้อยหรือเท่าที่จำเป็นเท่านั้นครับ ซึ่งวิธีเลือกอาหารที่ดีต่อสุขภาพให้ลูกวิธีที่ดีที่สุดคุณหมอแนะนำให้ทำอาหารกินกันเองดีกว่า โดยให้ลูกช่วยเลือกเมนูว่าวันนี้เขาอยากกินอะไร ซึ่งการทำอาหารเองจะช่วยให้ลดกลุ่มอาหารจำพวกแคลอรี่สูงลงได้มากเลยครับ
    • งดพฤติกรรมนั่งกินนอนกิน อย่าให้เด็กมีลักษณะนิสัยที่ผิดๆ อย่างการนั่งดูทีวี ติดเกม โดยที่เด็กไม่มีกิจกรรมด้านอื่นเลย สร้างนิสัยการออกกำลังกายที่ดีแก่เด็ก ชวนลูกออกกำลังกายสักอาทิตย์ละ 2 – 3 ครั้ง ครั้งละ 20-30 นาที รวมถึงในแต่ละวันลองมอบหมายงานบ้านให้เขารับผิดชอบ ซึ่งการทำงานบ้านถือได้ว่าเป็นการออกกำลังกายที่ดีมากเลยนะครับ

No.2 ภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก

โรคโลหิตจาง คือ ภาวะเข้มข้นเลือดที่ต่ำกว่าปกติ ส่วนสาเหตุที่เด็กไทยเป็นโรคนี้มากที่สุด มาจากการที่เด็กขาดธาตุเหล็กจากการกินอาหารที่ไม่เหมาะสม โดยเด็กอาจไม่ได้กินอาหารที่มีธาตุเหล็ก หรืออาจกินร่วมกับอาหารที่ขัดขวางไม่ให้ร่างกายดูดซึมธาตุเหล็กได้ครับ

ลักษณะอาการและผลกระทบ

เด็กจะเบื่ออาหาร เพราะธาตุเหล็กเป็นส่วนประกอบสำคัญของเอนไซม์หลายๆ ประเภทในร่างกาย เมื่อขาดธาตุเหล็กไปความรู้สึกอยากอาหารจึงน้อยลงครับ เด็กจะมีอาการเฉื่อยชามากกว่าปกติ อ่อนเพลียและเหนื่อยง่าย อาจเป็นลมได้บ่อยครั้งครับ และสิ่งที่สังเกตเห็นได้ทางกายภาพ คือ เด็กจะมีภาวะซีดที่เปลือกตาล่าง ริมฝีปาก เล็บจะนิ่มเว้าลงไปเป็นรูปช้อน
 

อย่างไรก็ตามการที่จะยืนยันว่าหนูเป็นโรคนี้ได้ จะต้องใช้การตรวจเลือดจากห้องปฏิบัติการทางการแพทย์ที่แน่ชัดอีกครั้ง ซึ่งหากลูกมีอาการที่กล่าวมาข้างต้น คุณพ่อคุณแม่สามารถพาไปพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยอย่างละเอียดอีกครั้งได้เลยครับ

โลหิตจางรักษาและป้องกันยังทัน

สำหรับการรักษาและป้องกันโรคโลหิตจางในเด็กนั้นทำได้ดังนี้ครับ

• กินยา ลูกอาจต้องกินยาธาตุเหล็กติดต่อกันสักประมาณ 2-4 เดือนครับ

• กินอาหาร ลูกต้องปรับพฤติกรรมการกินทั้ง 3 แบบ คือ

1. กินอาหารที่มีธาตุเหล็กสม่ำเสมอ เช่น สัตว์เนื้อแดง ไข่แดง เครื่องในสัตว์ ตับ เลือดหมู และผักใบเขียว

2. ลดอาหารที่ขัดขวางการรับธาตุเหล็ก ได้แก่ ชา กาแฟ ธัญพืช และกลุ่มนมชนิดต่างๆ

3. ทานอาหารที่ช่วยดูดซึมธาตุเหล็ก ได้แก่ ผลไม้ที่มีรสเปรี้ยว มะเขือเทศ ส้ม ฝรั่ง

No.3 โรคน้ำหนักตัวต่ำกว่าเกณฑ์

เกิดจากการที่เด็กได้รับพลังงานจากอาหารที่ไม่เพียงพอและไม่เหมาะสม ผู้ใหญ่อาจไม่ใส่ใจการกินของเด็กมากพอ ปล่อยไปตามนิสัยการกินที่ไม่ดี เด็กไม่อยากกินก็ไม่ให้กิน เช่น เด็กบางคนอาจกินข้าวแค่ 1-2 มื้อต่อวัน หรือชนิดของอาหารที่เด็กกินไม่เหมาะสม และให้พลังงานไม่มากพอครับ

ลักษณะอาการและผลกระทบ

มีการเจริญเติบโตช้าผิดปกติ ตัวเล็กมาก น้ำหนักตัวน้อย ผอมไม่มีแรง เบื่ออาหาร เจ็บป่วยบ่อย เนื่องจากร่างกายได้รับสารอาหารไม่เพียงพอภูมิคุ้มกันจึงลดลง พัฒนาการและสติปัญญาไม่ดี ทำให้เด็กไม่มีโอกาสพัฒนาตามวัยอย่างเหมาะสมครับ

น้ำหนักตัวน้อย… ป้องกันด้วยโภชนาการที่ดี

• การบริโภคอาหารในแต่ละวันอย่างเหมาะสม แต่ละมื้อควรมีอาหารที่หลากหลาย คุณพ่อคุณแม่ควรปรุงอาหารที่มีพลังงานสูงเหมาะกับเด็ก และควรฝึกให้เด็กกินอาหารให้ครบ 5 หมู่ด้วยครับ

• หากลูกเป็นเด็กกินยาก คุณพ่อคุณแม่ห้ามใช้อารมณ์กับเด็ก บังคับขู่ หรือตีเด็ดขาดเลยนะครับ คุณพ่อคุณแม่ต้องพยายามเสนอทางเลือกให้เขา ให้เขาได้เลือกเมนูเอง มีอิสระในการตัดสินใจด้วยตนเองบ้าง

ทั้ง 3 โรคที่กล่าวมานี้ล้วนเป็นเรื่องที่ป้องกันได้ทั้งนั้นเลยนะครับ ดังนั้นคุณพ่อคุณแม่อย่าได้วางใจไปนะครับ ทางที่ดีลองหันมาสำรวจพฤติกรรมการกินของเจ้าหนูกันดีกว่า หากยังไม่เหมาะสม รีบจัดการให้ถูกต้องเลยครับ